Âlimler ve ârifler: Molla Fenari

Hayatı

Molla Fenari'nin doğum yeri ve kökeni hakkında farklı rivayetler bulunsa da, Osmanlı kaynaklarının birçoğu onun Anadolu'da doğduğunu ve aslen buralı olduğunu belirtir. Bazı biyografi yazarları onun Maveraünnehir'de doğup Anadolu'ya göç ettiğini iddia etse de, Fenari lakabını Bursa'nın Yenişehir ilçesi yakınlarındaki Fener kasabasından veya babasının fenercilik mesleğinden alması, onun bölgeyle olan köklü bağını göstermektedir.

Asıl adı Şemseddin Mehmed'dir. Babası Muhammed Hamza b. Ahmed tasavvuf ile uğraşmaktaydı ve Molla Fenârî küçük yaşta babasından tasavvuf dersleri almıştır. Medrese eğitimi sırasında Mevlânâ Alâuddîn Esved, Cemaleddin Aksarayî ve Somuncu Baba'nın derslerine devam etmiştir. Daha sonra Mısır'a giderek Hanefî fıkıh âlimi Ekemâleddîn-i Bâbertî'den dersler almıştır.

Molla Fenari müderris olarak Bursa'da. Yıldırım, Çelebi Mehmed ve II. Murad dönemlerin yaşayıp çalışmıştır.

Ankara Savaşı'ndan sonra Seyyid Mehmedi Buharî ve bir grup alim ile Timur tarafından esir olarak Kütahya'ya getirilmiştir.

Osmanlı belgelerinde II. Murad 1424 yılında onu "Müfti'l Enamlık" görevine atamasına kadar (kadılar ve fakihler hakkında belgeler bulunmakla beraber) Molla Fenari ile kurulan ve sonradan şeyhülislamlığa dönüşecek müftülük kurumu hakkında hiçbir kayda rastlanmamaktadır. Zaten 16. yüzyılda Mehmet Ebussuud Efendi'nin şeyhülislamlığına kadar, müftüler düşük maaşlı ve bu nedenle protokolde düşük seviyelerde bir devlet mercii idi. Kazaskerler günde 500 akçe yevmiye alırlarken müftüler önce bunun beşte biri sonra üçte biri günlük yevmiye alırlardı.

Bu nedenle olacak Molla Fenari Bursa'da müderrislik, kadılık ve müftülük yaparken gelir sağlamak için ipekçilik de yapmıştır.

Molla Fenari, Bursa kadısı iken reisliği yaptığı mahkemede Yıldırım Bayezid'in şahitliğini kabul etmeyerek, adalet önünde hükümdarla herhangi bir vatandaşın eşit haklara sahip olduğu ilkesini getirmiştir.

Molla Fenari Hicaz'a hac ziyaretini ilk defa 1419'da yapmıştır. Hacdan dönerken, Mısır'da bir müddet kalarak ders vermiş ve Kudüs'e da uğramıştır. 1429 yılında Şam yolu ile ikinci defa hacca gitmiş ve bu arada yine Mısır ve Kudüs'te uğramıştır.1430 yılında Bursa'da ölmüştür.

Seçilmiş eserleri

Molla Fenarı'nın seçilmiş eserleri isimleri şu listede verilmiştir:

. Ayn-ül-A'yân: Fâtiha sûresinin tefsîri.

. Fusûl-ül-Bedâyi' fî Usûl-iş-Şerâyi:Şeriat usulünde yenilikler meydana getirme.

. Îsâgûcî Şerhi: Mantık ilmi hakkında şerhtir. 1886'da İstanbul'da basılmıştır.

• . Enmûzecu'l-Ülûm: "Bilimler Örneği" ansiklopedik bir eser
• . Ferâiz-i Sirâçiyye Şerhi
• . Şerh-i Mevâkib üzerine talikât,
• . Eşâs-ut-Taşrîf,
• . Esmâ'il-Funûn,
• . Eş'ile,
• . Risâletu Riçâl-il-Gayb,
• . Risâletun fî Menâkib-iş-Şeyh Behâuddîn-i Nakşibendî,
• Serhu Üsûl-il-Pezdevî,

. Serhu Telhîs-il-câmı' el-Kebîr: Fıkıh hakkında.

. Serhu Telhîs-il-Miftâh

Popüler kültürdeki yeri

Yönetmenliğini Kürşat Kızbaz'ın üstlendiği 2016 çıkışlı Türk filmi Somuncu Baba: Aşkın Sırrı'nda Molla Fenari'yi Emin Olcay canlandırdı.

---

Metin: Vikipedi, “Molla Fenari” maddesi (CC BY-SA 4.0).

Kaynak: Vikipedi · kaynak madde